15-17 Yaş Instagram Hesabında Görüldü ve Canlı Yayın Kapanacak mı?

Yönetmelik metnine göre 15-17 yaş hesaplarında mesajlarda “görüldü” bilgisine yer verilemeyecek ve canlı yayın açma özelliği sunulamayacak; bu şartlar 1 Kasım'da yürürlüğe giren yönetmeliğin platformlara yüklediği yükümlülüklerdir, mevcut hesaplar için doğrulamanın son günü ise 31 Mart'tır. Instagram'ın bugünkü Genç Hesabı canlı yayın başlatmayı varsayılan olarak kapatıyor ve bunu “aşamalı olarak” yaygınlaştırdığını söylüyor; “görüldü” bilgisinin kapatılmasından ise Instagram'ın Türkçe yardım sayfasında söz edilmiyor. Instagram'ın bu yönetmeliğe Türkiye için nasıl uyum sağlayacağına dair bir açıklama bulamadık, bu yüzden “Instagram şunu şöyle yapacak” diyen her anlatım şimdilik tahmindir.

Hızlı sıra şudur: (1) Hesabın doğum tarihinin doğru olup olmadığını Instagram ayarlarından kontrol edin. (2) Genç Hesabı ve gözetim (supervision) ayarlarının açık olduğundan emin olun; özellikle hesabın gizli olup olmadığına bakın. (3) Mesaj ayarının yalnızca takip edilen ya da bağlantılı hesaplarla sınırlı kaldığını doğrulayın. (4) “Görüldü”, canlı yayın, ekran görüntüsü gibi değişiklikler için Instagram'ın Türkiye'ye dönük duyurusunu bekleyin, ekran adımı veren uydurma anlatımlara güvenmeyin. (5) Hesap kısıtlanır ya da yanlış sınıflandırılırsa bildirimi saklayın ve platformun Türkçe, ücretsiz itiraz yolunu kullanın.

Bu yazı hukuki tavsiye değildir; Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik metni ile Instagram'ın kendi yardım sayfalarına dayanan genel bir bilgilendirmedir. 13 Ekim itibarıyla hazırlanmıştır. Metinde yazanı madde numarasıyla, Instagram'ın söylediğini kendi sayfasındaki ifadeyle, bulamadıklarımızı ise “belirtilmiyor” ya da “doğrulanamadı” diye ayrı tuttuk.

Kısa Cevap: 15-17 Yaş Hesabında Ne Zaman, Neler Değişebilir?

Yönetmelik, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmasını yasaklıyor (md. 5/1). Ancak 15 yaşını doldurmuş çocuklar için yasak getirmiyor; onlar için “ayrıştırılmış hizmet” adını verdiği ayrı bir kurallar bütünü tanımlıyor (md. 8). Metne göre 15 yaşını doldurduğu tespit edilen çocukların hesapları kapatılmıyor, bu esaslara tabi kılınıyor (md. 6/4/b ve geçici md. 1/b). Yani 16 yaşındaki bir Instagram kullanıcısının hesabı yönetmelikte kapanma konusu değil; konu, hesabın hangi kurallarla çalışacağı.

Buradaki asıl karışıklık iki ayrı belgenin birbirine karıştırılmasından çıkıyor. Birincisi yönetmelik: platformdan ne istendiğini söylüyor. İkincisi Instagram'ın yardım sayfası: Genç Hesabı'nın bugün gerçekte hangi ayarlarla geldiğini anlatıyor. Aşağıdaki tablo, en çok sorulan soruların kısa cevabını bu iki kaynağı ayırarak veriyor.

Bu Yazı Diğer İki Yazımızdan Nasıl Ayrılıyor?

Aynı yönetmeliği sitemizde iki yazı daha ele alıyor ve bu yazı onları tekrar etmiyor. Çocuğunuzun hesabının kapanıp kapanmayacağı, 15 yaş altı için genel çerçeve ve ebeveyn hazırlığı için 15 yaş altı sosyal medya düzenlemesi rehberine bakabilirsiniz. e-Devlet'ten alınacak belirtecin ne olduğu, yüklenmesi ve md. 8'in tam listesi için ise yaş doğrulama belirteci yazımız var.

Bu yazının konusu daha dar: 15-17 yaş grubundaki bir gencin Instagram'da somut olarak ne görüp yaşayacağı. Bunu iki ayrı sütunda ele alıyoruz. Birinci sütun yönetmeliğin platformdan ne şart koştuğu; ikinci sütun Instagram'ın bugünkü Genç Hesabı'nın gerçekte ne yaptığı. İkisini karşılaştıran tabloyu üçüncü adımda veriyoruz. Birbirine karıştırmamak önemli, çünkü “yönetmelikte yazıyor” ile “Instagram'da bugün var” aynı cümle değil.

İki Ayrı Belge, İki Ayrı Soru

Yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı'nın hazırladığı ve 10 Ekim tarihli, 33396 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan bir düzenleme. Muhatabı kullanıcı değil, “sosyal ağ sağlayıcı”. Yaptırım da sağlayıcıya yönelik (md. 11). Instagram'ın Genç Hesapları yardım sayfası ise Meta'nın kendi ürününü anlattığı bir açıklama metni; hukuki bir yükümlülük metni değil ve okuduğumuz Türkçe sayfada Türkiye'deki yönetmeliğe atıf yok.

Kapsam konusunda da bir not gerekiyor. Yönetmelik uygulama adı saymıyor; md. 2 ve md. 4/e'de “sosyal ağ sağlayıcı” tanımını kullanıyor: sosyal etkileşim amacıyla kullanıcıların metin, görüntü, ses, konum gibi içerikleri oluşturmalarına, görüntülemelerine veya paylaşmalarına imkân sağlayan kişi. Metinde Instagram adı geçmiyor ve Instagram'ın kapsama ilişkin bir görüşünü bulamadık. Bu yazı, Instagram'ın bu tanım içinde değerlendirileceği varsayımıyla okunmalı.

Genç Hesapları'nın Türkiye'de kullanıma açıldığına dair basında çıkan haberler var; ancak bu haberler birbirinden farklı tarihler ve farklı yaş çerçeveleri veriyor. Bu yüzden Türkiye'deki geçiş tarihini yazıya taşımadık, yalnızca Instagram'ın kendi yardım sayfasındaki ifadeleri esas aldık.

Birinci Sütun: Yönetmelik 15-17 Yaş Hesabı İçin Ne Şart Koşuyor?

Md. 8/1, bu şartların “15 yaşını doldurmuş çocuk olduğu doğrulanan kullanıcılara” yönelik hizmetlerde uygulanacağını söylüyor; yani şartlar doğrulama sonrasında işliyor. Md. 8/5'in sıraladığı usul ve esaslar aşağıdaki tabloda metne sadık biçimde özetlendi. Tabloda bentler Türk alfabesindeki sırayla verildi. Önceki iki yazımızda kısaltılarak verilen d, e ve ğ bentlerinin tam kapsamı da burada yer alıyor.

Bu bentlerin yanında md. 8/2 yüksek gizlilik ayarlarının varsayılan olarak uygulanmasını ve asgari veri işlenmesini, md. 8/4 zararlı içeriğe maruziyeti azaltan içerik filtreleme ve öneri sistemi ayarlarını istiyor. Md. 8/6'ya göre platform bu tedbirleri kendi internet sitesinde yayımlayacak; md. 8/7'ye göre Başkanlık uygulamanın usul ve esaslarını belirlemeye yetkili. Bunun anlamı şu: bentlerin ekranda nasıl görüneceği hâlâ platformun uygulamasına ve Başkanlığın ek düzenlemelerine bağlı.

İkinci Sütun: Instagram'ın Bugünkü Genç Hesabı Gerçekte Ne Yapıyor?

Instagram'ın Türkçe yardım sayfası, Genç Hesapları'nı 13-17 yaş arası gençlere yönelik ve otomatik olarak daha koruyucu ayarlarla gelen hesaplar olarak tanımlıyor. Sayfanın anlattığı ayarlar aşağıdaki tabloda, sayfadaki ifadelere yakın biçimde veriliyor. Bu tablo yönetmeliğin değil, Instagram'ın anlatımı; yönetmelikle karşılaştırması bir sonraki bölümde.

Sayfa ayrıca gözetimi anlatıyor. Gözetim kuran ebeveyn ya da vasi süre sınırı belirleyebiliyor, çocuğun güvenlik ayarlarını daha az koruyucu yapma talebini onaylayabiliyor ya da reddedebiliyor, çocuğun Instagram'ı nasıl kullandığına dair istatistikleri (hangi hesaplarla sohbet ettiği dahil) görebiliyor ve bazı ayarları daha da koruyucu hale getirebiliyor. Sayfaya göre gözetimle ebeveyn arama geçmişini ya da sohbetleri göremiyor, çocuğun adına paylaşım yapamıyor ve şifresini yenileyemiyor. Menü yollarını burada vermiyoruz; adlar sürüme göre değişebilir ve sayfadaki adım ayrıntılarını doğrulamadık.

Uyku modunun ayrıntıları ve adlandırma farkları için Instagram Sakin Mod rehberimiz işinize yarar; orada genç hesaplarındaki varsayılan uyku modu da anlatılıyor.

Yan Yana Karşılaştırma: Görüldü, Canlı Yayın, DM, Takipçi Listesi, Reklam, Ekran Görüntüsü, Kaydırma

Aşağıdaki tablo iki sütunu yan yana koyuyor. Son sütundaki durum, yalnızca iki metnin karşılaştırmasıdır: “Instagram sayfasında belirtilmiyor” ifadesi, uygulamada böyle bir şey olmadığı anlamına gelmez. Yalnızca yardım sayfasında yazmadığını gösterir.

Tablodan çıkan sonuç şu: beş satırda (görüldü, takipçi listesi, ekran görüntüsü, kaydırma ve reklam) yönetmeliğin şartı Instagram'ın yardım sayfasında hiç karşılık bulmuyor. Canlı yayın, mesaj ve gizli hesap satırlarında ise iki metin aynı yöne bakıyor ama aynı şeyi söylemiyor. Bu, Instagram'ın yönetmeliğe uymayacağı anlamına gelmez; yalnızca bugün yayımlanmış yardım sayfasının yönetmelik şartlarını yansıtmadığını gösterir.

“Görüldü” Bilgisi 15-17 Yaş Hesabında Kapanacak mı?

Yönetmeliğin cümlesi kısa ve net: mesajlarda görüldü bilgisine yer verilemez (md. 8/5/ç). Aynı bent, hesaba ancak takip ettiği hesapların mesaj gönderebileceğini de söylüyor. Instagram'ın Genç Hesapları sayfasında ise “görüldü” ya da okundu bilgisine dair bir ifade yok.

Bugün Instagram'da okundu bilgisini kapatmak, kullanıcının kendi tercihi olarak sunulan bir ayar; adımlarını Instagram mesajlarda görüldü nasıl kapatılır rehberimizde anlattık. Yönetmelik ise bunu bir tercih olarak değil, platformun 15-17 yaş hesaplarında bilgiyi hiç göstermemesi gereken bir kural olarak yazıyor. İkisi farklı mantıklar: biri kullanıcı seçimi, diğeri platform yükümlülüğü.

Açık kalan noktalar şunlar. Cümle “mesajlarda görüldü bilgisine yer verilemez” diyor; bilginin hangi yönde gösterilmeyeceği (gönderen mi, alan mı) ve grup sohbetlerinde nasıl uygulanacağı cümlede ayrıca belirtilmiyor. Instagram'ın bunu mevcut ayarı zorunlu kapatarak mı, seçeneği kaldırarak mı, başka bir yolla mı çözeceği açıklanmadı. Yani bir genç bugün okundu bilgisini kapatmışsa bunda zarar yok, ama yönetmelikteki kural tam olarak bu ayarla aynı olmayabilir.

Canlı Yayın Kapanacak mı? Yönetmelik ile Instagram'ın Ayarı Aynı Şey Değil

Yönetmeliğin ifadesi “canlı yayın açma özelliğine yer verilemez” (md. 8/5/g). Dikkat edilmesi gereken kelime “açma”. Bu bent canlı yayını başlatmaktan söz ediyor; başkasının yayınını izlemeye ilişkin ayrı bir hüküm bu bentte yok. Yayın izlemenin nasıl ele alınacağı da metinden çıkarılamıyor.

Instagram'ın yardım sayfası ise Genç Hesapları için canlı yayın başlatma özelliğinin varsayılan olarak kapalı olduğunu söylüyor ve bu ayarın gençler için aşamalı olarak kullanıma sunulacağını, bazı gençlerde henüz varsayılan olarak kapalı olmayabileceğini not ediyor. Bu ifadenin iki sonucu var. Birincisi, Instagram'ın kendi açıklamasına göre canlı yayın kısıtlaması her gençte aynı anda devrede olmayabilir. İkincisi, “varsayılan olarak kapalı” bir ayarın açılabileceği izlenimini verir; sayfa bu ayarı kimin açabileceğini yazmıyor. Yönetmelik ise özelliğin hiç sunulmamasını şart koşuyor.

Haberlerde canlı yayına ilişkin ebeveyn onayı gibi ek ayrıntılar da geçebiliyor; bu yazı yalnızca Instagram'ın kendi yardım sayfasındaki ifadeye dayanıyor. Sonuç: “Canlı yayın kapanacak mı?” sorusunun yönetmelik cevabı evet; Instagram'ın bunu Türkiye'de ne zaman ve nasıl uygulayacağına dair cevabı bulunamadı.

Mesajlar ve Takipçi Listesi: Nerede Örtüşüyor, Nerede Ayrılıyor?

Mesaj kuralı, iki metnin en çok birbirine yaklaştığı yer. Yönetmelik hesaba ancak takip ettiği hesapların mesaj gönderebileceğini söylüyor; Instagram ise Genç Hesapları'nın yalnızca takip ettikleri veya önceden bağlantı kurdukları hesaplardan mesaj alacak şekilde ayarlandığını yazıyor. Fark küçük ama gerçek: “önceden bağlantı kurdukları” ifadesi, yönetmeliğin “takip ettiği hesaplar” ifadesinden geniş okunabilir. Sayfa “bağlantı kurma”nın tam olarak neyi kapsadığını açıklamıyor.

Takipçi ve takip listesi kuralı (md. 8/5/c) yalnızca yönetmelikte var: bu bilgiler hesap sahibi çocuk dışındaki hesaplarca görülemeyecek şekilde tasarlanacak. Instagram'ın Genç Hesapları sayfası bu konuda bir şey söylemiyor. Aynı biçimde md. 8/5/d ve 8/5/e'deki rehber senkronizasyonu yasağı ve “başka hesaplara önerilememe” kuralı da yardım sayfasında geçmiyor. Bu kurallar, bir gencin hesabının rehberdeki kişiler üzerinden bulunmasını ve takip önerisi olarak başkalarına gösterilmesini engellemeyi hedefliyor; ancak Instagram'ın bunu hangi ayarlarla yapacağı belirtilmiyor.

Ebeveyn açısından pratik not: bugün mesaj ayarı, Genç Hesabı varsayılanlarıyla sınırlı geliyor. Bu sınırın gevşetilmesi için 16 yaşından küçüklerde ebeveyn izni gerektiği sayfada yazıyor; 16-17 yaş arası gençler gözetim yoksa ayarları kendileri değiştirebiliyor. Yönetmelik ise bu kuralı “değiştirilebilir ayar” olarak değil, hizmetin kendisine ait şart olarak yazıyor.

Ekran Görüntüsü, Kaydırma ve Reklam: Yalnızca Yönetmelikte Yazanlar

Üç kural yalnızca yönetmelikte yazıyor ve Instagram'ın yardım sayfasında karşılığı bulunmuyor.

Ekran görüntüsü (md. 8/5/f): Platform, çocuğun profil fotoğrafı, hesabı, paylaşımları ve görsellerinin başkalarınca ekran görüntüsü alınamayacak şekilde “gerekli teknik tedbirleri” alacak. Metin tedbirin ne olduğunu söylemiyor. Bu kuralın nasıl işleyeceği, hangi cihazlarda geçerli olacağı ve bir telefonun ekran görüntüsü özelliğiyle nasıl başa çıkılacağı yazıda yok. Instagram da bu konuda bir şey açıklamış değil. Bu nedenle “ekran görüntüsü alınamayacak” demek, şimdiden kesin bir ürün özelliği vaat etmek olur.

Kaydırma ve ardışık sunum (md. 8/5/ğ): Metin, görsel içeriklerin kaydırma, dokunma, tıklama veya benzeri hareketlerle ya da kendiliğinden ardışık olarak sunulmasını sağlayan arayüz, tasarım veya işlevin sunulamayacağını söylüyor ve bunun uygulamada, internet sitesinde ve diğer bütün arayüzlerde geçerli olduğunu ekliyor. Bazı haberlerde bu hüküm metinde geçmeyen farklı bir adla aktarılıyor; biz Resmî Gazete'deki ifadeye bağlı kaldık. Instagram'ın hangi akış ya da özelliğinin bu tanıma gireceği metinde yazmıyor ve Instagram'dan da bir açıklama bulamadık. “Şu özellik kalkacak” demek bu aşamada doğrulanabilir değil.

Kişiselleştirilmiş reklam (md. 8/5/h): Hesaplar çocuğun davranışlarına göre özelleştirilemiyor; kişisel veriler profilleme ya da kişiselleştirilmiş ticari reklama konu edilemiyor. Instagram'ın Genç Hesapları sayfasında reklamlara dair bir ifade yok. Bu ifadenin Instagram'ın bugünkü reklam davranışıyla ilişkisi hakkında bu yazıda bir değerlendirme yapmıyoruz, çünkü kaynaklarımızda buna dair bir bilgi yok.

Takvim: 1 Kasım ile 31 Mart Arasında 15-17 Yaş Hesabına Ne Olur?

İki tarih sık karıştırılıyor. 1 Kasım yürürlük tarihi, 31 Mart ise mevcut hesaplar için doğrulamanın tamamlanması gereken son gün. Hangi hesabın hangi gün doğrulanacağı metinde yazmıyor.

Burada önemli bir ayrıntı daha var: ayrıştırılmış hizmet kuralları doğrulama sonrasında işliyor. Doğrulama yapılmadan bir hesabın nasıl sınıflandırılacağı metinde yazmıyor. Bu yüzden “1 Kasım'da Instagram'da görüldü gider” ya da “31 Mart'ta canlı yayın kapanır” gibi kesin tarihli cümleler metne dayanmıyor. Doğru söylem şu: kurallar yürürlükte, uygulama takvimi platformun duyurusuna bağlı.

Hesabın Yaşı Yanlışsa: Instagram Yaş Onayı (Yoti, Selfie Videosu, Kimlik)

Instagram'ın “Instagram'da yaşınızı onaylama” sayfası şunları söylüyor: Instagram'a kaydolmak için en az 13 yaşında olmak gerekiyor; bazı bölgelerde hesabı kullanmaya devam etmek için yaşı onaylamak gerekebiliyor; belirli özelliklere erişmek ya da doğum gününü değiştirmek için de yaş doğrulaması istenebiliyor. Yaşı onaylamak için fotoğraflı kimlik ve/veya selfie videosu gönderiliyor. Instagram bunun için üçüncü taraf yaş doğrulama hizmeti Yoti ile ortaklık yaptığını yazıyor. Sayfaya göre bu seçeneklerde verilen bilgiler yaşı onaylamak için kullanılıyor ve profilde arkadaşlara ya da Instagram'daki diğer kişilere gösterilmiyor. Doğum gününü ayarlardan gözden geçirmek ve düzenlemek de mümkün; Genç Hesabı sayfası ayrıca 18 yaşından büyük olup Genç Hesabı olan kişilerin doğum tarihini ayarlardan düzenleyebileceğini belirtiyor.

Bu iki ayrı şeyi karıştırmamak gerekiyor. Instagram'ın yaş onayı (Yoti ile selfie videosu ya da kimlik), Instagram'ın kendi yolu. Yönetmeliğin istediği ise e-Devlet Kapısı üzerinden üretilen ve yalnızca 15 ve 18 eşiği bilgisini taşıyan yaş doğrulama belirteci (md. 6/2 ve md. 7). Instagram'ın Yoti'yi Türkiye'deki yönetmelik kapsamında kullanıp kullanmayacağına ya da hangi yöntemi kabul edeceğine dair bir açıklama bulamadık. Belirtecin ne olduğunu, nasıl alınacağını ve hangi noktaların belirsiz kaldığını, bu yazının başında bağlantısını verdiğimiz yaş doğrulama belirteci rehberinde ayrıntılı anlattık.

Doğum tarihi yanlış girilmiş bir hesap için yönetmelik tarafında da bir hüküm var: doğrulanmış hesabın yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe varsa hesap askıya alınıyor ve yeniden kullanım için belirteçle doğrulama gerekiyor (md. 6/3). Yaşı olduğundan büyük girmek yasağı aşmanın yolu değil. Doğum tarihi hatalıysa Instagram'ın kendi yaş onayı yoluyla düzeltmek, en azından yanlış beyanı sürdürmekten daha sağlam bir yaklaşımdır; bu bir hukuki tavsiye değil, genel bir değerlendirmedir.

Güvenlik notu: yaş onayı için kimlik ya da selfie yalnızca Instagram'ın kendi uygulaması içindeki ekrandan gönderilmeli. “Hesabınız kapanacak, kimliğinizi şu bağlantıdan yükleyin” diyen mesajlara, e-Devlet şifresi ya da SMS kodu isteyen her çağrıya güvenmeyin.

15-17 Yaş Ebeveyni İçin Pratik Adımlar

Aşağıdaki adımlar yönetmeliğin uygulanıp uygulanmadığından bağımsız olarak işe yarıyor, çünkü Instagram'ın bugünkü Genç Hesabı ayarlarına dayanıyor. Menü adlarını vermiyoruz; sürüme göre değişebilir.

Bir ek not: 15-17 yaş grubunda denetimden çok açık iletişim işe yarıyor. Genç, hesabının gizlice izlendiğini hissederse gizli ikinci hesaplara yönelebilir. Yönetmeliğin kendisi de ebeveyn kontrol araçlarını “gözetimden çok iletişim, öğrenme ve güçlendirme” esasına bağlıyor (md. 9/4/e).

18 Yaş Üstü Hesaplar Ne Olacak?

Ayrıştırılmış hizmet kuralları 15-17 yaş grubu içindir. Yetişkin hesabı için ayrı bir kısıtlama listesi yönetmelikte yok. Ancak yaş doğrulama yükümlülüğü yalnızca çocukları değil, hesap açan ve mevcut hesabı olan yetişkinleri de ilgilendiriyor: hesap açılırken yaş durumu belirteçle doğrulanıyor (md. 6/2) ve mevcut hesaplar için 31 Mart'a kadar en az bir defa belirteçle doğrulama yapılması zorunlu (geçici md. 1).

Belirteç yüklemeyen mevcut yetişkin hesabına ne olacağı metinde açıkça yazmıyor. Haberlerde “doğrulanmayan hesaplar kapatılacak” diyen başlıklar çıkabiliyor; ancak geçici maddedeki kapatma hükmü, doğrulamada 15 yaşını doldurmadığı anlaşılan hesaplar için yazılı. Instagram'ın yetişkin hesaplar için bir uygulama açıklaması da bulunamadı. Bu nedenle yetişkinlerin 1 Kasım'da yapması gereken bir işlem yok; platform ve Başkanlık duyurularını izlemek en sağlıklı yol.

Bir de geçiş sorusu var: 15-17 yaş hesabı 18 yaşına geldiğinde hizmetin nasıl değişeceği metinde ayrıntılandırılmıyor. Belirteç 18 eşiği bilgisini taşıdığına göre platform yaş grubunu bu bilgiden tespit edecek (md. 7/b ve 7/ç), ama geçişin kullanıcıya nasıl yansıyacağı yazılı değil.

Hesap Kısıtlanır ya da Yanlış Sınıflandırılırsa: Md. 10 İtiraz Hakkı

Yönetmeliğin 10 uncu maddesi, platformun yaş doğrulama sonucuna, hesabın askıya alınmasına veya kapatılmasına ve ayrıştırılmış hizmet kapsamında uygulanan tedbirlere ilişkin itirazlar için bir mekanizma kurmasını zorunlu kılıyor. Bu son ifade önemli: itiraz yalnızca kapatmaya değil, uygulanan tedbirlere de yöneltilebiliyor.

Mekanizmanın nitelikleri maddede şöyle yazıyor: Türkçe dil seçeneği bulunmalı, ücretsiz ve erişilebilir olmalı (md. 10/1). Başvuruyu hakkında işlem yapılan kişi yapabilir (md. 10/2). İnceleme tamamen otomatik sistemlerle yapılamaz, anlamlı insan incelemesine tabi tutulur (md. 10/3). Başvuru sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerik ve kişisel veriler silinmez (md. 10/4). Bildirimde Başkanlığa şikâyet ve yargı yolu hakkı belirtilmelidir (md. 10/5). Platform, başvuru sayısı, kabul oranı ve ortalama sonuçlandırma süresini yıllık olarak Başkanlığa bildirir ve kendi sitesinde yayımlar (md. 10/6).

Çocuk adına ebeveynin nasıl başvuracağı metinde ayrıca yazmıyor; Instagram'ın Türkiye için hangi formu ya da ekranı sunacağı da açıklanmadı. Pratik tavsiye: bildirimi, tarihini ve varsa referans numarasını saklayın, sonucu yazılı isteyin. İtiraz sonuçlanana kadar içerik ve verilerin silinmemesi metindeki en pratik güvence. Bu bilgi hukuki tavsiye değildir.

Yanlış Bilinenler

Yönetmelik yayımlandığı gün çok sayıda haber çıktı. Bazı aktarımlar hükümleri kısaltılmış, farklı sözcüklerle ya da farklı çerçevelerle verdi; bu yazıda çelişki olduğunda Resmî Gazete metnini esas aldık. En sık duyulan iddialar ve metindeki karşılıkları aşağıda.

Instagram'ın Uyum Açıklaması Bulunamadı: Henüz Belli Olmayanlar

Instagram'ın bu yönetmeliğe uyum için Türkiye'ye yönelik yaptığı bir duyuruyu bu yazının hazırlandığı 13 Ekim itibarıyla bulamadık. Aşağıdaki başlıklar için bugün kesin bir cevap yok:

• Instagram'ın 15-17 yaş hesaplarında görüldü bilgisini nasıl ve ne zaman kaldıracağı.
• Canlı yayın açma özelliğinin nasıl kapatılacağı ve bunun Instagram'ın bugünkü “aşamalı” yaklaşımıyla ilişkisi.
• Ekran görüntüsü, takipçi listesi, kaydırma ve reklam kurallarının Instagram'da hangi ayarlarla uygulanacağı.
• Herkese açık mevcut 16-17 yaş hesaplarının yönetmelik kapsamında ne olacağı.
• Instagram'ın yaş doğrulamada e-Devlet belirtecini nasıl kabul edeceği ve Yoti yolunun ne olacağı.
• Belirteç yüklemeyen mevcut hesapların akıbeti.
• Başkanlığın md. 8/7 ve md. 12/2 kapsamında yayımlayacağı ek usul ve esaslar.

Bu başlıklarda duyuru çıktığında yazının güncellenmesi gerekecek. O zamana kadar en sağlam yöntem, Instagram'ın Yardım Merkezi'ndeki güncel sayfaları ve Siber Güvenlik Başkanlığı ile e-Devlet duyurularını izlemek.

Kaynaklar ve Doğrulama Notu

Bu yazının hazırlanmasında okunan kaynaklar şunlar. Yönetmelik metni: Resmî Gazete'nin 10 Ekim tarihli ve 33396 sayılı sayısındaki “Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik”. PDF taranmış bir görüntü olduğu için metin katmanı yok; metin Türkçe OCR ve sayfa görüntüsüyle okundu, md. 8/5 bentlerinin sırası ve ifadesi sayfa görüntüsünden doğrulandı. Instagram tarafında Instagram Yardım Merkezi'nin Türkçe “Instagram Genç Hesapları Hakkında” ve “Instagram'da yaşınızı onaylama” sayfaları okundu. Sitemizdeki 15 yaş altı düzenlemesi ve yaş doğrulama belirteci yazıları ve bazı haber siteleri ikincil kaynak olarak değerlendirildi; resmî metinle çeliştikleri yerde resmî metin esas alındı.

Doğrulanamayanlar: Instagram'ın yönetmeliğe Türkiye için uyum açıklaması; görüldü, takipçi listesi, ekran görüntüsü, kaydırma ve reklam konusunda Instagram yardım sayfasında ifade bulunmaması (bulunmaması, uygulamada olmadığı anlamına gelmez); canlı yayın ayarını kimin açabileceği; Genç Hesapları'nın Türkiye'de kullanıma açılış tarihi (haberler farklı tarihler veriyor); yaş onayı ve gözetim menülerinin Türkçe adları ve adımları; Yoti yolunun yönetmelik kapsamındaki durumu; belirteç yüklemeyen mevcut hesapların akıbeti. Yazıdaki menü ve ayar adları sürüme göre değişebilir. Bu içerik hukuki tavsiye değildir; bireysel durumunuz için bir avukata danışın.

Sık Sorulan Sorular

15-17 yaş Instagram hesabında görüldü bilgisi kalkacak mı?

Yönetmeliğe göre 15-17 yaş hesaplarında mesajlarda görüldü bilgisine yer verilemez (md. 8/5/ç) ve yönetmelik 1 Kasım'da yürürlüğe giriyor. Instagram'ın Genç Hesapları yardım sayfasında ise görüldü bilgisine dair bir ifade yok ve Instagram'ın Türkiye için uyum açıklaması bulunamadı. Bu yüzden kuralın tarihi ve uygulama biçimi şimdilik belli değil.

Canlı yayın 15-17 yaş hesabında kapanacak mı?

Yönetmelik, 15-17 yaş hesabında canlı yayın açma özelliğine yer verilemeyeceğini söylüyor (md. 8/5/g). Instagram'ın yardım sayfası canlı yayın başlatmanın Genç Hesapları için varsayılan olarak kapalı olduğunu, bunun aşamalı olarak kullanıma sunulacağını ve bazı gençlerde henüz varsayılan olarak kapalı olmayabileceğini yazıyor. İkisi aynı şey değil; Instagram'ın Türkiye'deki uygulaması açıklanmadı.

Instagram bu yönetmelik için bir açıklama yaptı mı?

Bu yazının hazırlandığı 13 Ekim itibarıyla Instagram'ın yönetmeliğe Türkiye için nasıl uyum sağlayacağına dair bir açıklama bulamadık. Resmî ve doğrulanabilir bir duyuru çıkana kadar “Instagram şunu yapacak” diyen anlatımları tahmin olarak okumak gerekir.

Instagram'ın bugünkü Genç Hesabı yönetmeliğin şartlarını karşılıyor mu?

Kısmen aynı yöne bakıyor ama aynı şeyi söylemiyor. Mesajlarda ve canlı yayında benzerlik var; görüldü, takipçi listesi, ekran görüntüsü, kaydırma ve reklam kuralları Instagram'ın yardım sayfasında geçmiyor. Gizli hesapta da fark var: Instagram'a göre 16-17 yaş arası gençler gözetim yoksa hesabı izinsiz herkese açık yapabiliyor, yönetmelik ise kamuya açık seçeneğinin sunulmamasını istiyor.

15-17 yaş hesabına kimler mesaj atabilecek?

Yönetmeliğe göre hesaba ancak takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilir (md. 8/5/ç). Instagram'ın yardım sayfası Genç Hesapları'nın yalnızca takip ettikleri veya önceden bağlantı kurdukları hesaplardan mesaj alacak şekilde ayarlandığını yazıyor. “Bağlantı kurdukları” ifadesinin kapsamı sayfada açıklanmıyor.

15-17 yaş hesabında ekran görüntüsü alınamayacak mı?

Yönetmelik, platformun çocuğun profil fotoğrafı, hesabı, paylaşımları ve görsellerinin başkalarınca ekran görüntüsü alınamayacak şekilde gerekli teknik tedbirleri almasını istiyor (md. 8/5/f). Tedbirin ne olduğu metinde yazmıyor ve Instagram'ın yardım sayfasında bu konuda ifade yok; bu yüzden şimdiden kesin bir ürün davranışı söylenemez.

Hesabın doğum tarihi yanlışsa ne yapmalıyım?

Instagram'a göre doğum gününü ayarlardan gözden geçirebilir ve düzenleyebilirsiniz; belirli durumlarda yaşın onaylanması istenebilir ve bu, Yoti ile selfie videosu ya da kimlik üzerinden yapılıyor. Yönetmelikte ise yaş durumunun e-Devlet belirteciyle doğrulanması ve yaş aralığına aykırı kullanıma dair makul şüphede hesabın askıya alınması öngörülüyor (md. 6/3). Yaşı olduğundan büyük yazmak çözüm değil. Bu bir hukuki tavsiye değildir.

Instagram yaş onayı ile e-Devlet belirteci aynı şey mi?

Hayır. Instagram yaş onayı, Instagram'ın Yoti ile yürüttüğü selfie videosu ya da kimlik yöntemi. Yönetmeliğin istediği belirteç ise e-Devlet Kapısı üzerinden üretilen ve yalnızca 15 ve 18 eşiği bilgisini taşıyan bir doğrulama aracı (md. 7). Instagram'ın bu ikisini Türkiye'de nasıl ilişkilendireceği açıklanmadı.

1 Kasım'da 15-17 yaş hesabım hemen değişir mi?

Metin böyle bir kesinlik vermiyor. 1 Kasım yürürlük tarihi; mevcut hesaplar için doğrulamanın son günü 31 Mart (geçici md. 1). Doğrulama sonucunda 15 yaşını doldurduğu tespit edilen çocukların hesapları ayrıştırılmış hizmet esaslarına tabi kılınıyor, ama hangi hesabın hangi gün doğrulanacağı yazılı değil. Instagram'ın ekranda neyi ne zaman değiştireceği de açıklanmadı.

Hesabım kısıtlanırsa ya da yanlış sınıflandırılırsa itiraz edebilir miyim?

Evet. Md. 10, platformun Türkçe seçenekli, ücretsiz ve erişilebilir bir başvuru ve itiraz mekanizması kurmasını zorunlu kılıyor; inceleme tamamen otomatik olamıyor, anlamlı insan incelemesi gerekiyor ve itiraz sonuçlanana kadar içerik ve kişisel veriler silinmiyor. Instagram'ın bu mekanizmayı Türkiye'de hangi ekranla sunacağı açıklanmadı. Bu bilgi hukuki tavsiye değildir.

18 yaşını doldurmuş kullanıcıyı ne bekliyor?

Ayrıştırılmış hizmet kuralları 15-17 yaş hesapları için. Yetişkinler için ayrı bir kısıtlama listesi yok; ama hesap açılırken ve mevcut hesaplarda 31 Mart'a kadar belirteçle doğrulama yapılması gerekiyor. Belirteç yüklemeyen mevcut yetişkin hesabına ne olacağı metinde açık değil.